By – Urvisha Vadodariya
હું જ્યારે મારા શૈક્ષણિક જીવન તરફ પાછું નજર કરું છું, ત્યારે મને લાગે છે કે દરેક વિદ્યાર્થીની જેમ મારી પણ એક એવી સફર છે, જે માત્ર ડિગ્રી મેળવવા પૂરતી નથી, પરંતુ જીવનને સમજવા, સમાજને નજીકથી જોવાની અને પોતાની જવાબદારી ઓળખવાની પ્રક્રિયા છે. મારી આ સફરનું સૌથી મહત્વપૂર્ણ અને નિર્ણાયક અધ્યાય છે Gujarat University સાથે સંકળાયેલી MDC College (Mass Media and Communication). અહીં મેં માત્ર જર્નાલિઝમનો અભ્યાસ કર્યો નથી, પરંતુ વિચારવાની દિશા, પ્રશ્ન પૂછવાની હિંમત અને સમાજ માટે કંઈક કરવાનું સ્વપ્ન પણ વિકસાવ્યું છે.
માસ મીડિયા અને જર્નાલિઝમ પસંદ કરવાની પ્રેરણા
નાનપણથી જ મને આસપાસના સમાજને જોવાની, સમાચાર સાંભળવાની અને “શા માટે?” જેવા પ્રશ્નો પૂછવાની ટેવ હતી. અખબારના પાના, ટીવી પર ચાલતા સમાચાર અને હવે ડિજિટલ મીડિયાએ મને હંમેશા આકર્ષ્યા છે. મને લાગતું હતું કે સમાચાર માત્ર માહિતી નથી આપતા, પરંતુ લોકોના વિચારો, નિર્ણય અને જીવન પર સીધી અસર કરે છે.
આ જ વિચારધારાએ મને Mass Media and Communication – Journalism તરફ ખેંચ્યો. મને લાગ્યું કે જો હું આ ક્ષેત્રમાં સાચી રીતે અભ્યાસ કરું, તો હું સમાજમાં સકારાત્મક બદલાવ લાવવાનો એક માધ્યમ બની શકું.
MDC College અને Gujarat University સાથેનો પહેલો અનુભવ
જ્યારે હું MDC Collegeમાં પ્રથમ વખત પ્રવેશ કર્યો, ત્યારે મને એક નવી દુનિયામાં પ્રવેશ કર્યો હોય એવું લાગ્યું. Gujarat University જેવી પ્રતિષ્ઠિત યુનિવર્સિટી સાથે સંકળાયેલી આ કોલેજ માત્ર અભ્યાસનું સ્થાન નથી, પરંતુ વિચારોનું મંચ છે.
અહીંનું શૈક્ષણિક વાતાવરણ, અનુભવી પ્રોફેસર્સ, અને વ્યવહારુ અભ્યાસ પદ્ધતિએ શરૂઆતથી જ મને આત્મવિશ્વાસ આપ્યો. ક્લાસરૂમમાં માત્ર પુસ્તકી જ્ઞાન નહીં, પરંતુ રિયલ લાઈફ ઉદાહરણો, ચર્ચાઓ અને ડિબેટ્સ દ્વારા વિષયને જીવંત બનાવવામાં આવે છે.
જર્નાલિઝમનો અભ્યાસ: માત્ર વિષય નહીં, એક જવાબદારી
MDC Collegeમાં જર્નાલિઝમનો અભ્યાસ કરતાં મને સમજાયું કે પત્રકારત્વ માત્ર કારકિર્દી નથી, પરંતુ એક મોટી સામાજિક જવાબદારી છે.
અમે અહીં શીખીએ છીએ કે:
- * સત્ય શું છે અને તેને કેવી રીતે નિષ્પક્ષ રીતે રજૂ કરવું
- * સમાચાર લખતી વખતે નૈતિકતા (Ethics) કેટલું મહત્વ ધરાવે છે
- * એક ખોટી માહિતી સમાજમાં કેટલો મોટો ભ્રમ ફેલાવી શકે છે
આ અભ્યાસે મને વધુ સંવેદનશીલ અને જવાબદાર નાગરિક બનાવ્યો છે.
થિયરી સાથે પ્રેક્ટિકલ જ્ઞાન
MDC Collegeની સૌથી મોટી વિશેષતા એ છે કે અહીં થિયરી અને પ્રેક્ટિકલ વચ્ચે સંતુલન રાખવામાં આવે છે.
અમે માત્ર “ન્યૂઝ શું છે” એવું વાંચતા નથી, પરંતુ:
- * ન્યૂઝ રિપોર્ટ કેવી રીતે લખવી
- * ઇન્ટરવ્યૂ લેવાની કળા
- * કેમેરા હેન્ડલિંગ
- * એડિટિંગ અને સ્ક્રિપ્ટ રાઇટિંગ
- * ડિજિટલ અને સોશિયલ મીડિયા જર્નાલિઝમ
આ બધું practically શીખવામાં આવે છે. આ પ્રેક્ટિકલ અનુભવ મને વાસ્તવિક મીડિયા જગતમાં કામ કરવા માટે તૈયાર કરે છે.
ડિજિટલ યુગમાં માસ મીડિયાનું મહત્વ
આજનો યુગ ડિજિટલ મીડિયા અને સોશિયલ નેટવર્ક્સનો છે. MDC Collegeમાં મને સમજાયું કે આજનો પત્રકાર માત્ર અખબાર સુધી સીમિત નથી.
ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ, વેબ જર્નાલિઝમ અને સોશિયલ મીડિયા દ્વારા માહિતી ખૂબ ઝડપથી લોકો સુધી પહોંચે છે. પરંતુ સાથે સાથે ખોટી માહિતી અને અફવાઓ પણ ફેલાય છે.
એક માસ મીડિયા વિદ્યાર્થી તરીકે, મારી જવાબદારી છે કે હું:
- * સાચી અને ચકાસેલી માહિતી પ્રસારિત કરું
- * લોકોમાં મીડિયા લિટરસી વિકસાવું
- * સમાજને જાગૃત બનાવું
MDC Collegeમાં મળેલ મૂલ્યો
MDC Collegeએ મને માત્ર જ્ઞાન નથી આપ્યું, પરંતુ કેટલાક મહત્વપૂર્ણ મૂલ્યો શીખવ્યા છે:
- * નિષ્પક્ષતા (Objectivity)
- * નૈતિકતા (Ethics)
- * જવાબદારી (Responsibility)
- * સમાજ પ્રત્યે સંવેદનશીલતા
આ મૂલ્યો મારા વ્યક્તિત્વનો ભાગ બની ગયા છે.
એક વિદ્યાર્થી તરીકે મારી વ્યક્તિગત વૃદ્ધિ
આ કોલેજમાં અભ્યાસ કરતાં હું અંદરથી ઘણો બદલાયો છું.
હું હવે વધુ આત્મવિશ્વાસી છું, મારા વિચારો સ્પષ્ટ રીતે વ્યક્ત કરી શકું છું અને સામાજિક મુદ્દાઓ પર ખુલ્લી ચર્ચા કરી શકું છું.
પ્રેઝન્ટેશન, ગ્રુપ ડિસ્કશન અને ફીલ્ડ વર્કે મારી કમ્યુનિકેશન સ્કિલ્સમાં મોટો સુધારો કર્યો છે.
સમાજ માટે યોગદાન આપવાના મારા લક્ષ્યો
Mass Media and Communication – Journalismનો અભ્યાસ કરવાનો મુખ્ય હેતુ મારો માત્ર નોકરી મેળવવાનો નથી. મારું સ્વપ્ન છે કે હું સમાજ માટે કંઈક અર્થપૂર્ણ યોગદાન આપું.
મારા મુખ્ય લક્ષ્યો આ પ્રમાણે છે:
- સાચી માહિતીનો પ્રસાર
ખોટી ખબર અને અફવાઓના યુગમાં, સત્યને લોકો સુધી પહોંચાડવું.
- સામાજિક મુદ્દાઓને અવાજ આપવો
ગરીબી, શિક્ષણ, મહિલાઓના હક, યુવાનોની સમસ્યાઓ જેવા મુદ્દાઓને મીડિયા દ્વારા ઉજાગર કરવું.
- યુવાનોમાં જાગૃતિ લાવવી
યુવાનોને જવાબદાર નાગરિક બનવા પ્રેરિત કરવું.
- ડિજિટલ મીડિયા દ્વારા સમાજ સેવા
સોશિયલ મીડિયા અને ડિજિટલ પ્લેટફોર્મનો સકારાત્મક ઉપયોગ કરવો.
Gujarat University જેવી પ્રતિષ્ઠિત સંસ્થા સાથે જોડાવું એ મારા માટે ગૌરવની વાત છે. આ યુનિવર્સિટી માત્ર શિક્ષણ નથી આપતી, પરંતુ સમાજ માટે જવાબદાર નાગરિકો તૈયાર કરે છે.
MDC College મારફતે Gujarat Universityએ મને એક દ્રષ્ટિ આપી છે – વિચારવાની, સમજવાની અને સમાજમાં બદલાવ લાવવાની.
આગળ જઈને હું એક જવાબદાર પત્રકાર, કન્ટેન્ટ ક્રિએટર અથવા મીડિયા પ્રોફેશનલ બનવા ઈચ્છું છું, જે સત્ય, ન્યાય અને માનવ મૂલ્યોને પ્રાથમિકતા આપે.
મને વિશ્વાસ છે કે MDC Collegeમાં મેળવેલ શિક્ષણ અને અનુભવ મારી આ સફરમાં મજબૂત પાયો સાબિત થશે.
મારી MDC College સાથેની સફર માત્ર એક શૈક્ષણિક અધ્યાય નથી, પરંતુ મારા જીવનનું એક મહત્વપૂર્ણ વળાંક છે. અહીં મેં માત્ર Mass Media and Communication – Journalism શીખ્યું નથી, પરંતુ સમાજને સમજવાની આંખ અને જવાબદારીનો ભાવ પણ મેળવ્યો છે.
મને ગર્વ છે કે હું Gujarat University સાથે સંકળાયેલી MDC Collegeનો વિદ્યાર્થી છું અને મને વિશ્વાસ છે કે આ સફર મને સમાજ માટે કંઈક સકારાત્મક કરવા પ્રેરિત કરશે.
સ્ત્રી આરોગ્ય અને સ્વચ્છતા
સ્ત્રી સમાજનો આધારસ્તંભ છે. પરિવારની સંભાળથી લઈને સમાજના વિકાસ સુધીમાં સ્ત્રીઓનું યોગદાન અતિ મહત્વપૂર્ણ છે. એક સ્વસ્થ સ્ત્રી જ સ્વસ્થ પરિવાર અને સ્વસ્થ સમાજનું નિર્માણ કરી શકે છે. તેથી સ્ત્રી આરોગ્ય અને સ્વચ્છતા વિષય પર જાગૃતિ લાવવી આજના સમયમાં ખૂબ જ જરૂરી બની ગઈ છે. દુર્ભાગ્યવશ, આજેય ઘણી જગ્યાએ સ્ત્રી આરોગ્યને લગતા મુદ્દાઓ પર મૌન રાખવામાં આવે છે, જેના કારણે અનેક સમસ્યાઓ જન્મે છે.
સ્ત્રી આરોગ્યનો અર્થ
સ્ત્રી આરોગ્યનો અર્થ ફક્ત રોગમુક્તિ નથી, પરંતુ શારીરિક, માનસિક, સામાજિક અને ભાવનાત્મક સુખાકારીનો સમાવેશ થાય છે. બાળપણથી લઈને વૃદ્ધાવસ્થા સુધી સ્ત્રીના શરીરમાં અનેક જૈવિક અને હોર્મોનલ ફેરફારો થાય છે. માસિક ધર્મ, ગર્ભાવસ્થા, પ્રસૂતિ, સ્તનપાન અને મેનોપોઝ જેવી પ્રક્રિયાઓ સ્ત્રીના જીવનનો મહત્વપૂર્ણ ભાગ છે. આ દરેક તબક્કામાં યોગ્ય કાળજી અને સ્વચ્છતા જરૂરી છે.
સ્ત્રી આરોગ્ય સંબંધિત મુખ્ય પડકારો
આજના સમયમાં સ્ત્રીઓ અનેક આરોગ્ય સમસ્યાઓનો સામનો કરી રહી છે. તેમાં અનીયમિત માસિક, એનિમિયા, પોષણની કમી, થાઈરોઇડ, પીસીઓડી (PCOD), ડિપ્રેશન, ચિંતા, હાડકાંની નબળાઈ અને પ્રજનન તંત્રની બીમારીઓનો સમાવેશ થાય છે. ગ્રામ્ય વિસ્તારોમાં આરોગ્ય સેવાઓની અછત અને માહિતીની કમી આ સમસ્યાઓને વધુ ગંભીર બનાવે છે.
માસિક સ્વચ્છતાનું મહત્વ
માસિક ધર્મ સ્ત્રીના શરીરની સ્વાભાવિક પ્રક્રિયા છે, પરંતુ આજેય તેને અશુદ્ધિ તરીકે જોવામાં આવે છે. ઘણી યુવતીઓ અને મહિલાઓ યોગ્ય માહિતીના અભાવે સ્વચ્છતા જાળવી શકતી નથી. ગંદા કપડા કે અયોગ્ય સાધનોનો ઉપયોગ કરવાથી ચેપ, ખંજવાળ અને ગંભીર રોગો થવાની શક્યતા વધી જાય છે.
સ્વચ્છ નેપકીન અથવા માસિક કપનો ઉપયોગ કરવો, સમયસર બદલવું, ખાનગી અંગોની સફાઈ રાખવી અને સ્વચ્છ પાણીનો ઉપયોગ કરવો ખૂબ જરૂરી છે. માસિક દરમિયાન આરામ, પોષણયુક્ત આહાર અને માનસિક સહારો પણ એટલા જ મહત્વના છે.
પોષણ અને સ્ત્રી આરોગ્ય
સ્ત્રી આરોગ્યમાં પોષણનું સ્થાન અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે. ઘણી સ્ત્રીઓ પોતાને છેલ્લે સ્થાન આપે છે અને પરિવારના અન્ય સભ્યો માટે ભોજન છોડે છે. પરિણામે એનિમિયા, થાક, ચક્કર અને કમજોરી જેવી સમસ્યાઓ થાય છે. સ્ત્રીઓએ આયર્ન, કેલ્શિયમ, પ્રોટીન, વિટામિન અને ખનિજોથી ભરપૂર આહાર લેવો જોઈએ.
લીલાં શાકભાજી, ફળો, દાળ, દૂધ, દહીં, સૂકા મેવા અને પૂરતું પાણી પીવાથી શરીર સ્વસ્થ રહે છે. ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન ખાસ પોષણની જરૂર હોય છે જેથી માતા અને બાળક બંને સ્વસ્થ રહે.
માનસિક આરોગ્ય અને સ્ત્રીઓ
સ્ત્રી આરોગ્યમાં માનસિક સ્વાસ્થ્યને ઘણીવાર અવગણવામાં આવે છે. ઘર, કામ, પરિવાર અને સમાજની અપેક્ષાઓનો ભાર સ્ત્રીઓ પર વધારે હોય છે. આ કારણે તણાવ, ડિપ્રેશન અને ચિંતા જેવી સમસ્યાઓ વધે છે. માનસિક સ્વાસ્થ્ય પણ શારીરિક સ્વાસ્થ્ય જેટલું જ મહત્વનું છે.
સ્ત્રીઓએ પોતાની લાગણીઓ વ્યક્ત કરવી, પરિવારનો સહારો લેવો અને જરૂર પડે ત્યારે કાઉન્સેલિંગ લેવું જોઈએ. યોગ, ધ્યાન અને વ્યાયામ માનસિક સ્વાસ્થ્ય માટે લાભદાયક છે.
વ્યક્તિગત સ્વચ્છતા
વ્યક્તિગત સ્વચ્છતા સ્ત્રી આરોગ્યનો આધાર છે. દરરોજ સ્નાન કરવું, સ્વચ્છ કપડાં પહેરવા, હાથ ધોવા, દાંત સાફ રાખવા અને ખાનગી અંગોની યોગ્ય સફાઈ રાખવી જરૂરી છે. સ્વચ્છતા ન રાખવાથી ચેપ અને ચામડીના રોગો થઈ શકે છે. ખાસ કરીને ટોઇલેટનો ઉપયોગ કર્યા પછી અને ભોજન પહેલાં હાથ ધોવા જોઈએ. સ્વચ્છતા સ્વભાવનો ભાગ બનવી જોઈએ.
ગર્ભાવસ્થા અને માતૃત્વ આરોગ્ય
ગર્ભાવસ્થા સ્ત્રીના જીવનનો મહત્વપૂર્ણ તબક્કો છે. આ સમયગાળા દરમિયાન યોગ્ય આરોગ્ય તપાસ, પોષણ અને સ્વચ્છતા અત્યંત જરૂરી છે. નિયમિત ડોક્ટરની મુલાકાત, ટીકાકરણ અને આરામથી માતા અને બાળક બંને સુરક્ષિત રહે છે. પ્રસૂતિ પછી પણ માતાનું આરોગ્ય મહત્વનું છે. ઘણી મહિલાઓ પ્રસૂતિ પછી પોતાની કાળજી લેતી નથી, જેના કારણે શારીરિક અને માનસિક સમસ્યાઓ ઊભી થાય છે.
શિક્ષણ અને જાગૃતિ
સ્ત્રી આરોગ્ય અને સ્વચ્છતા માટે શિક્ષણ સૌથી મહત્વપૂર્ણ સાધન છે. શાળાઓમાં કિશોરીઓને માસિક, સ્વચ્છતા અને પોષણ વિશે યોગ્ય માહિતી આપવી જોઈએ. મીડિયા અને સરકારી યોજનાઓ દ્વારા જાગૃતિ ફેલાવી શકાય છે. સમાજમાં રહેલી ખોટી માન્યતાઓ દૂર કરવી જરૂરી છે. સ્ત્રી આરોગ્ય વિષય પર ખુલ્લી ચર્ચા થવી જોઈએ જેથી સંકોચ અને ભય દૂર થાય.
સમાજ અને પરિવારની ભૂમિકા
સ્ત્રી આરોગ્ય માત્ર સ્ત્રીની જવાબદારી નથી, પરંતુ સમગ્ર પરિવાર અને સમાજની જવાબદારી છે. પિતા, ભાઈ, પતિ અને પરિવારના અન્ય સભ્યોએ સ્ત્રી આરોગ્યને સમજવું અને સહકાર આપવો જોઈએ. સહાનુભૂતિ અને સમર્થનથી સ્ત્રીઓ વધુ સ્વસ્થ અને આત્મવિશ્વાસપૂર્ણ બની શકે છે.
સરકારની ભૂમિકા
સરકાર દ્વારા અનેક યોજનાઓ ચલાવવામાં આવી રહી છે જેમ કે માતૃત્વ આરોગ્ય યોજના, મફત સેનિટરી નેપકીન વિતરણ અને આરોગ્ય કેમ્પ. આ યોજનાઓનો યોગ્ય અમલ અને લાભ દરેક સ્ત્રી સુધી પહોંચવો જરૂરી છે.
અંતમાં કહી શકાય કે સ્ત્રી આરોગ્ય અને સ્વચ્છતા સમાજના વિકાસ માટે અત્યંત આવશ્યક છે. સ્વસ્થ સ્ત્રી જ સ્વસ્થ પેઢીનું નિર્માણ કરી શકે છે. શિક્ષણ, જાગૃતિ, સહકાર અને સંવેદનશીલતા દ્વારા આપણે સ્ત્રી આરોગ્ય સંબંધિત સમસ્યાઓનો ઉકેલ લાવી શકીએ છીએ.
એક વિદ્યાર્થી તરીકે મારી માન્યતા છે કે જો આજથી જ આપણે સ્ત્રી આરોગ્ય અને સ્વચ્છતા પર ધ્યાન આપીએ, તો ભવિષ્યમાં વધુ સ્વસ્થ, સશક્ત અને સમૃદ્ધ સમાજનું નિર્માણ શક્ય બનશે. મહિલાઓમાં માસિક ધર્મ અંગેની સમજણ વધારવા માટે પ્રયત્નો કર્યા. મહિલાઓમાં માસિક અંગે જાગૃતિ લાવવા માટે થઈને સાણંદના પાંચ અલગ અલગ ગામની મહિલાઓ સાથે વાત કરી. તેમની સાથે વાત કરતા જાણવા મળ્યું કે દરેક મહિલા પાસે પુરતી માહિતી તો છે, પરંતુ તે મહિલાઓ અલગ અલગ કારણોને લીધે થઈને હજુ પણ કપડાંનો જ ઉપયોગી કરે છે. તેમજ તે કપડાં ને સંયમ તેમજ સંકોચને લીધે થઈને હજુ પણ સાડી નીચે કે પછી અન્ય કોઈ કપડાંની નીચે જ સુકવીને રાખે છે. તેમજ ત્યાં નાની ઉંમરે લગ્ન અને નાની ઉંમરે જ બાળકોનો જન્મ થી જતો હોવાથી બાળક તેમજ માતા બન્નેમાં કુપોષણ નું પ્રમાણ જોવા મળે છે.
આ દરેક બાબતોને ધ્યાનમાં રાખીને એક નાટક બનાવ્યું. આ નાટકમાં આ દરેક વાતને સાંકળી લેવામાં આવી હતી. તેમજ તે મહિલાઓએ માસિક ધર્મ સમયે કંઈ રીતે સેનેટરી પેડ નો ઉપયોગ કરવો જોઈએ , કપડું પણ વાપરે છે તો તે કપડાં ને કંઈ રીતે ધોઈને સાફ રાખવું જોઈએ. તેમજ એક ને એક કપડાં ને ત્રણ મહિનાથી વધારે સમય સુધી ન વાપરો જોઈએ.
આ દરેક બાબતને ધ્યાનમાં રાખીને એક નાનકડું દસ મિનિટનું નાટક બનાવ્યું. નાટક નાનું હોવાને કારણે લોકો કંટાળતા પણ ન હતા તેમજ મહિલાઓની પોતાની વાત હોવાને કારણે મહિલાઓ તેમાં જોડાતા હતા. ધણી વખત એવું પણ બનતું કે કોઈ મહિલા વચ્ચે જ બોલી પડે કે આ દરેક વાતની તો અમને જાણ છે અથવા તો આવી વાતો આમ ખુલ્લામાં બધાંની સામે થોડી કરવાની હોય.
છતાં પણ એ લોકો ને પણ તે જ નાટકનો એક ભાગ હોય તેમ જોડીને નાટકને રસપ્રદ બનાવવામાં આવતું. તેમજ મહિલાઓમાં ઘણા અંશે જાગૃતિ પણ જોવા મળી.
Urvisha Vadodariya
( એમ.ડી.સી. ગુજરાત યુનિવર્સિટી, અમદાવાદ)