25 જૂન 2025
ઇઝરાયેલ અને ઇરાન વચ્ચે અમેરિકા દ્વારા બરાબર કરવામાં આવેલા વણસાતા શાંતિ સમજૂતીનામા પછી બુધવારે સ્થિતિ થોડી શાંત રહી. 13 જૂનથી શરૂ થયેલા 12 દિવસના લોહિયાળ સંઘર્ષમાં સૈનિકો અને નાગરિકોના મોત સાથે ઉગ્ર હુમલાઓનો પ્રવાહ ચાલુ રહ્યો હતો, જેના કારણે સમગ્ર પાટનગર પ્રદેશ યુદ્ધના ભયમાં આવી ગયો હતો.
આ યુદ્ધ દરમિયાન ઇઝરાએલે ઇરાનના પરમાણુ અને લશ્કરી સ્થાનો પર અચાનક હવાઈ હુમલાઓ કર્યા હતા, જેના જવાબમાં ઇરાને ઇઝરાયેલી શહેરો અને સૈનિક ઠેકાણાઓ પર મિસાઇલોથી પ્રહાર કર્યો.
વિરામ અને તાત્કાલિક અસર
આ યુદ્ધવિરામ 24 જૂનના રોજ સવારે 04:00 GMTથી અમલમાં આવ્યો. સૌથી પહેલા ઇરાને હુમલાઓ બંધ કર્યા હતા અને ત્યારપછી 12 કલાક પછી ઇઝરાયલે પ્રતિક્રિયા આપીને શાંતિ પાળવા સહમતી આપી હતી. જોકે, શરુઆતમાં બંને પક્ષે નિમિત્તમાત્ર ઉલ્લંઘન થયું હતું, છતાં આખો દિવસ શાંતિપૂર્ણ રહ્યો – લગભગ પંદર દિવસ બાદ પહેલીવાર દ્રોન અને મિસાઇલ હુમલા રોકાયા હતા.
ઇઝરાયેલી સંરક્ષણ મંત્રી ઇઝરાયેલ કાઝ્એ ઇરાન પર વિરામ તોડવાનો આરોપ મૂકીને ફરી હુમલાની આજ્ઞા આપી હતી, પણ ઇરાન એ દાવાને નકારી કાઢ્યો. અંતે વડાપ્રધાન બેન્જામિન નેતન્યાહૂએ અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પના સીધા આહવાન પર હુમલાઓ બંધ રાખ્યા.
જાનમાલનો ભારે નુકસાન
આ સંઘર્ષમાં જાનહાનિ મોટું સંકટ બની હતી. ઇરાનના અધિકારીઓએ જણાવ્યું કે ઇઝરાયેલી હવાઈ હુમલાઓમાં 610 લોકો માર્યા ગયા, જેમાં ચાર રેડ ક્રેસેન્ટના એમ્બ્યુલન્સ કર્મચારી પણ શામેલ છે. ઇઝરાયલ તરફથી 28 નાગરિકોના મોતની પુષ્ટિ કરવામાં આવી છે, જ્યારે સૈનિકો સહિત અનેક લોકો ઘાયલ થયા છે.
ઇરાનના મીડિયા અનુસાર, યુદ્ધ દરમિયાન ઇઝરાયેલી એજન્ટ હોવાના આરોપમાં 700 લોકોની ધરપકડ કરવામાં આવી છે, જેમાંથી કેટલાકને મૃત્યુદંડ ફટકારવાની તૈયારી છે.
પરમાણુ મુદ્દો અને વિજયના દાવા
યુદ્ધવિરામ પછી બંને દેશોએ પોતપોતાનું વિજય ગણાવ્યું. ઇઝરાયેલી અધિકારીઓએ દાવો કર્યો કે તેઓએ ઇરાનના પરમાણુ કાર્યક્રમને “ઘણા વર્ષો સુધી પાછળ ધકેલી દીધો છે,” જ્યારે રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પે કહ્યું કે ઈરાનનું યુરેનિયમ સંવર્ધન કામકાજ “મૂળભૂત રીતે દાયકાઓ પાછળ ખસેડવામાં આવ્યું છે.”
તેમ છતાં, અમેરિકી ગુપ્તચર એજન્સીઓના આંતરિક મૂલ્યાંકન દર્શાવે છે કે ઇરાનના પરમાણુ કામકાજને મહદઅંશે માત્ર થોડા મહિના માટે જ વિલંબ થયો છે. ફોર્ડો જેવી અંડરગ્રાઉન્ડ સાઇટને નુકસાન થયું હોવા છતાં મોટાભાગના પરમાણુ ઢાંચા યથાવત છે.
ઇરાને પણ સળંગ enrichment વધારવાની જાહેરાત કરી છે અને IAEA (આંતરરાષ્ટ્રીય પરમાણુ ઉર્જા એજન્સી) સાથે સહકાર પૂરું પાડવાનો નિર્ણય લીધો છે, જેના કારણે હવે આંતરરાષ્ટ્રીય દેખરેખ સંપૂર્ણ રીતે બંધ થઇ ગઈ છે.
અમેરિકાની ભૂમિકા અને રાજનૈતિક પ્રયત્નો
રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પે ceasefireના સંદર્ભે મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી. શરુઆતના ઉલ્લંઘન પછી પણ તેમણે બંને પક્ષોને સંયમ પાળવા દબાણ કરી તેને સાચવવાનો પ્રયાસ કર્યો. ટ્રમ્પે જાહેર કર્યું કે તેઓ આગામી અઠવાડિયે ઇરાન સાથે સીધી વાતચીત માટે તૈયાર છે, પણ સાથે skepticism વ્યક્ત કરતા કહ્યું કે “તેમના પરમાણુ કાર્યને તો ઓલમોસ્ટ ભૂલાવી દેવામાં આવ્યું છે”.
વિદેશમંત્રી અને રાષ્ટ્રીય સલાહકાર માર્કો રૂબિયોએ પણ જણાવ્યું કે કોઇપણ નવી સંધિ માત્ર સીધી યુએસ-ઇરાન વાતચીત દ્વારા શક્ય થશે. ટ્રમ્પના મધ્યપૂર્વ પ્રતિનિધિ સ્ટીવ વિટકોફે ongoing સંવાદને “આશાસ્પદ” ગણાવી લાંબાગાળાના શાંતિ સન્મેલન અંગે આશાવાદ વ્યક્ત કર્યો.
પ્રતિક્રિયાઓ: વિશ્વ શાંતિ તરફ જોતું
યુદ્ધવિરામને લઈ વિશ્વભરમાં મિશ્ર પ્રતિસાદ મળ્યો છે. યુરોપિયન યુનિયનના વિદેશ નીતિ પ્રમુખે કહ્યું કે આ ceasefire હજી પણ “અતિ નાજુક” છે. તે જ સમયે તેલના બજારમાં થોડો ઊછાળો નોંધાયો છે કારણ કે રોકાણકારોએ સ્થિરતાની સંભાવનાનું મૂલ્યાંકન કરવાનું શરૂ કર્યું છે.
વિશ્લેષકોની માન્યતા છે કે આ સંઘર્ષ એ સ્પષ્ટ સંકેત આપે છે કે ઇરાનના પરમાણુ ઉદ્દેશો અને ઇઝરાયેલી સુરક્ષા ચિંતાઓ બંને હજુ પણ ખૂબ ગંભીર છે. બંને દેશોની લશ્કરી ક્ષમતાઓ અને આંતરિક રાજકીય દબાણો વચ્ચે ભવિષ્યમાં ફરીથી તણાવ વધવાની શક્યતા નકારી શકાતી નથી.
આગળ શું?
હવે બંને દેશો પોતપોતાનું મૂલ્યાંકન કરી રહ્યા છે અને ભૂતકાળના નુકસानोंમાંથી શીખી રહ્યા છે. યુએસ-ઇરાન વચ્ચે સીધી વાતચીતની તૈયારી શરૂ થઇ છે અને સમગ્ર વિશ્વ આ દ્રશ્યને ધ્યાનપૂર્વક જોયું છે.
શાંતિ અને યુદ્ધ વચ્ચેની આ પાતળી લાઈનમાં, આ ceasefire એક મુકામ છે કે જ્યાંથી કાં તો નવી શરુઆત થઈ શકે… કે ફરી એકવાર વિસ્ફોટ તરફ ધકેલાઈ શકાય.