અમદાવાદ, ૫ ઑક્ટોબર ૨૦૨૬ — ગુજરાત ભાડા વિધેયક-૨૦૨૬ના વિરોધમાં વકીલોનું આંદોલન સોમવારે વધુ ઉગ્ર બન્યું. ત્રણ દિવસના કોર્ટ બહિષ્કાર પછી હવે રાજ્યભરની અદાલતોમાં અચોક્કસ મુદતની હડતાળ શરૂ થઈ છે, અને અમદાવાદની કોર્ટોમાં નિયમિત કામકાજ મોટા ભાગે ઠપ રહ્યું. બાર કાઉન્સિલ ઓફ ગુજરાતે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે સરકાર વિધેયક પાછું ન ખેંચે ત્યાં સુધી હડતાળ ચાલુ રહેશે.
આંદોલનની શરૂઆત ૩૦ સપ્ટેમ્બરે અમદાવાદમાં થઈ હતી. ભદ્ર સ્થિત સિટી સિવિલ એન્ડ સેશન્સ કોર્ટ, સ્મોલ કોઝ કોર્ટ, ફેમિલી કોર્ટ અને અમદાવાદ ગ્રામ્ય કોર્ટના વકીલો ૨ ઑક્ટોબર સુધી ન્યાયિક કામગીરીથી અળગા રહ્યા હતા. ત્યારબાદ ૩ ઑક્ટોબરે બાર કાઉન્સિલની અસાધારણ સભાએ ૫ ઑક્ટોબરથી રાજ્યની તમામ અદાલતોમાં અચોક્કસ મુદતની હડતાળનું એલાન કર્યું, ‘
વકીલો શા માટે હડતાળ પર છે?
વિવાદનું મૂળ એ છે કે મકાનમાલિક-ભાડૂતના કેસનો નિકાલ કોણ કરશે. નવા વિધેયક મુજબ હાલ રેન્ટ કોર્ટ અને સ્મોલ કોઝ કોર્ટ પાસે રહેલી સત્તા ડેપ્યુટી કલેક્ટર અને ડેપ્યુટી મ્યુનિસિપલ કમિશનર જેવા વહીવટી અધિકારીઓને સોંપાશે.
અમદાવાદ બાર એસોસિએશન અને સ્મોલ કોઝ કોર્ટ બાર એસોસિએશનના ચાર મુખ્ય વાંધા આ પ્રમાણે છે:
- સત્તાના વિભાજનનો સિદ્ધાંત: ન્યાયિક કામગીરી વહીવટી તંત્રને સોંપવાથી ન્યાયની સ્વતંત્રતા નબળી પડશે.
- કામનો બોજો: રેવન્યૂ અને મ્યુનિસિપલ અધિકારીઓ પાસે પહેલેથી જ ભારે વહીવટી જવાબદારી છે, અને પુરાવા લેવા કે તેનું મૂલ્યાંકન કરવાની તાલીમ નથી.
- બેવડી વ્યવસ્થા: આવા કેસ માટે રેન્ટ કોર્ટ અને અપીલ માટે સ્મોલ કોઝ કોર્ટ અસ્તિત્વમાં છે; નવી વ્યવસ્થાથી બિનજરૂરી ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરનો ખર્ચ વધશે.
- પરામર્શનો અભાવ: બાર કાઉન્સિલ, વકીલ મંડળો, જનતા અને ગુજરાત હાઈકોર્ટ સાથે ચર્ચા કર્યા વિના આ મોટો ફેરફાર કરાયો છે.
વકીલ મંડળોની માંગ છે કે વિધેયક સંપૂર્ણપણે પાછું ખેંચાય, અથવા તેમાં એવા મૂળભૂત સુધારા થાય કે ભાડાના વિવાદો ન્યાયતંત્ર પાસે જ રહે.
કોર્ટો અને પક્ષકારો પર અસર
હડતાળને કારણે હજારો કેસની સુનાવણી અટકી પડી છે, અને અનેક કેસમાં માત્ર નવી મુદત પડી છે. ૫ ઑક્ટોબરે સેંકડો વકીલોએ સિટી સિવિલ એન્ડ સેશન્સ કોર્ટ, જિલ્લા ગ્રામ્ય કોર્ટ અને મેટ્રોપોલિટન કોર્ટથી રેલી કાઢી
આંદોલન હવે ગુજરાત હાઈકોર્ટ સુધી પહોંચ્યું છે, યતિન ઓઝાની આગેવાનીવાળા ગુજરાત હાઈકોર્ટ એડવોકેટ્સ એસોસિએશને સભ્યોને કાર્યવાહીથી દૂર રહેવા અપીલ કરી, અને સોમવારે કોઈ ખાનગી વકીલ કોર્ટરૂમમાં હાજર રહ્યા નહોતા.
પક્ષકારોને નુકસાન ઓછું થાય તે માટે વકીલ મંડળોએ કોર્ટોને વિનંતી કરી છે કે હડતાળ દરમિયાન વકીલો કે પક્ષકારોની ગેરહાજરીને કારણે એકતરફી કાર્યવાહી ન કરવામાં આવે, કે વોરંટ-નોટિસ જારી ન થાય. આમ છતાં, જામીન, કુટુંબ તથા તાકીદના દીવાની કેસમાં પક્ષકારોને હડતાળ ચાલે ત્યાં સુધી વિલંબનો સામનો કરવો પડશે.
હવે આગળ શું?
વકીલો સરકાર પર અનેક મોરચે દબાણ વધારી રહ્યા છે:
- બાર કાઉન્સિલ ઓફ ગુજરાતનું પ્રતિનિધિમંડળ મુખ્યમંત્રી અને કાયદા મંત્રીને મળીને આવેદનપત્ર આપશે.
- અમદાવાદના વકીલોનું પ્રતિનિધિમંડળ ગાંધીનગરમાં રાજ્યપાલને રજૂઆત કરવા જશે, અને રાજ્યના આશરે ૨૮૦ બાર એસોસિએશનોનો ટેકો માંગવામાં આવ્યો છે
- હાઈકોર્ટના વકીલોની માંગ છે કે સરકાર રાજ્યપાલને મોકલેલું વિધેયક પહેલાં પાછું ખેંચે અને જરૂરી સુધારા કરે
સરકારનું વલણ હજુ સ્પષ્ટ નથી. તપાસેલા કોઈ અહેવાલમાં વકીલોના વાંધાનો સત્તાવાર જવાબ કે ભાડાના વિવાદો વહીવટી અધિકારીઓને સોંપવાનું કારણ જાવા મળ્યું નથી. આવા સુધારાના સમર્થકો સામાન્ય રીતે દલીલ કરે છે કે ઝડપી અને સરળ વ્યવસ્થાથી ભાડાના કેસમાં લાંબો વિલંબ ઘટી શકે, પરંતુ આ વિધેયક માટે સરકારે આ કારણ આપ્યું હોવાનું પુષ્ટિ થયું નથી.
કાનૂની પૃષ્ઠભૂમિ પણ મહત્વની છે. ભારતની સુપ્રીમ કોર્ટે વારંવાર કહ્યું છે કે વકીલોને હડતાળ કે કોર્ટ બહિષ્કારનો અધિકાર નથી (અતિ દુર્લભ કિસ્સા સિવાય), કારણ કે તેનાથી પક્ષકારો ન્યાયથી વંચિત રહે છે. હડતાળ લાંબી ચાલે તો આ મુદ્દો દબાણનું કારણ બની શકે.
હવે નજર ત્રણ પ્રશ્નો પર છે: રાજ્યપાલ વિધેયકને મંજૂરી આપે છે કે નહીં, સરકાર સુધારા માટે તૈયાર થાય છે કે નહીં, અને રાજ્યની કોર્ટો કેટલો સમય બંધ રહે છે.