T20 વર્લ્ડ કપ 2026માં પાકિસ્તાને ભારત સામેની મેચનો બહિષ્કાર કરવા માટે ‘Force Majeure’ કલોજનો ઉપયોગ કર્યો છે. ICCએ પાકિસ્તાનને આ નિર્ણય વિશે સ્પષ્ટીકરણ માગ્યું છે.
મૂળ અર્થ શું છે?
- “Force Majeure” ફ્રેન્ચ શબ્દ છે, અર્થ “ઉપરથી આવેલ અતિશય શક્તિ” અથવા “અપરિવાર્ય પરિસ્થિતિ”.
- આ એવી અસાધારણ પરિસ્થિતિઓ માટે વપરાય છે જે કોઈ પક્ષના નિયંત્રણની બહાર હોય – જેમ કે યુદ્ધ, આતંકવાદી હુમલા, કુદરતી આપત્તિ, મહામારી, કે સત્તાવાર સરકારનો આદેશ.
ક્રિકેટમાં તેનો ઉપયોગ કેવી રીતે થાય?
- ICC અને બોર્ડ વચ્ચેના કરારોમાં (જેમ કે Members Participation Agreement – MPA) Force Majeure કલોઝ રાખવામાં આવે છે.
- જો કોઈ દેશની ટીમ અથવા બોર્ડ પાસે એવી પરિસ્થિતિ સર્જાય કે જેના કારણે તેઓ કરારમાં લખેલી જવાબદારીઓ (મેચ રમવો, ટુર્નામેન્ટમાં ભાગ લેવો વગેરે) પૂરી ન કરી શકે, અને આ પરિસ્થિતિ સંપૂર્ણપણે તેમના નિયંત્રણ બહાર હોય, ત્યારે તેઓ “Force Majeure” નો સહારો લે છે.
- ઉદાહરણ તરીકે, હાલની ચર્ચામાં પાકિસ્તાન ક્રિકેટ બોર્ડ સરકારના સત્તાવાર આદેશના કારણે ભારત સામેનો T20 વર્લ્ડ કપ મેચ ન રમવાની દલીલ સાથે Force Majeure કલોઝનો ઉપયોગ કરવાની વિચારણા કરી રહ્યું છે.ક્યારે Force Majeure માન્ય ગણાય?
સામાન્ય રીતે બોર્ડને નીચેની બાબતો સાબિત કરવી પડે છે: - ઘટના સંપૂર્ણ અનિયંત્રિત અને અનપેક્ષિત હતી.
- આ ઘટના કારણે કરારનું પાલન “અશક્ય” બન્યું, માત્ર “અસુવિધાજનક” નહીં.
- બોર્ડે સ્થિતિને સંભાળવા માટે યોગ્ય પ્રયત્નો કર્યા.“માત્ર રાજકીય પસંદગી, અસહમતી કે હળવી તકલીફને સામાન્ય રીતે Force Majeure તરીકે સ્વીકારવામાં આવતી નથી.”
15 ફેબ્રુઆરીના રોજ કોલંબોમાં ભારત સામે મેચ નક્કી કરવાનું પાકિસ્તાનનું નિર્ણય મોટું ચર્ચાત્મક બન્યું છે. શ્રીલંકાએ પાકિસ્તાનને આ નિર્ણય પંਚેમેલ કરવા વિનંતી કરી છે, કારણ કે આ મેચ ન થવાથી આંતરરાષ્ટ્રીય ક્રિકેટને મોટું નુકસાન થઈ શકે છે.