સેન્ટ્રલ કન્ઝ્યુમર પ્રોટેક્શન ઓથોરિટી ભારતમાં એસિડના ઓનલાઈન વેચાણ સામે નોટિસ જારી કરે છે

ગ્રાહક બાબતોના વિભાગ, ગ્રાહક બાબતો, ખાદ્ય અને જાહેર વિતરણ મંત્રાલય હેઠળના સેન્ટ્રલ કન્ઝ્યુમર પ્રોટેક્શન ઓથોરિટી (CCPA) એ ગ્રાહક અધિકારોના ઉલ્લંઘન પર કડક કાર્યવાહી કરી છે. CCPAએ સમાજમાં વધતા ગુનાઓને ધ્યાનમાં રાખીને ગ્રાહકના હિતના રક્ષણ માટે કડક પગલાં લીધા છે.

 

CCPA એ બે ઈ-કોમર્સ કંપનીઓ, Flipkart Internet Pvt Ltd અને Fashionier Technologies Pvt Ltd (Meesho.com) ને તેમના પ્લેટફોર્મ્સ પર અહેવાલ થયેલ એસિડના વેચાણને લગતા ગંભીર ઉલ્લંઘન બદલ નોટિસ જારી કરી છે. CCPAએ આ કંપનીઓને 7 દિવસમાં વિગતવાર જવાબ સબમિટ કરવાનો નિર્દેશ આપ્યો છે.

 

ભારતમાં ઉપભોક્તા હિતના રક્ષક તરીકે CCPA આ ઈ-કોમર્સ પ્લેટફોર્મ્સ પર અત્યંત ક્ષતિગ્રસ્ત એસિડના વેચાણને ધ્યાનમાં લઈને આગળ આવ્યું છે. CCPAએ આ ઈ-પ્લેટફોર્મ્સ પર આવા એસિડની સરળ અને અનિયંત્રિત ઉપલબ્ધતા પર સવાલ ઉઠાવ્યા છે. આવી સુલભ રીતે ખતરનાક એસિડની ઉપલબ્ધતા ગ્રાહકો અને મોટા પ્રમાણમાં લોકો માટે ખતરનાક અને અસુરક્ષિત બની શકે છે.

 

દિલ્હીમાં 17 વર્ષની છોકરી પર એસિડ એટેકની તાજેતરની દુર્ભાગ્યપૂર્ણ ઘટનાના પ્રકાશમાં આ વાત સામે આવી છે. આ ઘટના અંગેના મીડિયા રિપોર્ટ્સમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે કથિત અપરાધીઓએ હુમલામાં વપરાયેલ એસિડ ફ્લિપકાર્ટ પરથી ખરીદ્યું હતું. CCPAને જરૂરી સહાયક દસ્તાવેજો સાથે આ અંગે વિગતવાર પ્રતિસાદ આપવાનો નિર્દેશ આપવામાં આવ્યો છે. તેના ઈ-પ્લેટફોર્મ પર એસિડની આવી ઉપલબ્ધતાની સમસ્યા વિશે માહિતી આપતા તેને 7 દિવસમાં દસ્તાવેજો સાથે જવાબ આપવા માટે કહેવામાં આવ્યું છે.

 

અત્રે ઉલ્લેખનીય છે કે લક્ષ્મી વિ. યુનિયન ઓફ ઈન્ડિયા એન્ડ ઓઆરએસ [(2014) 4 SCC 427]ના કેસમાં માનનીય સર્વોચ્ચ અદાલતના નિર્દેશોના અનુસંધાનમાં, ગૃહ મંત્રાલય, ભારત સરકાર “લોકો પર એસિડ હુમલાઓ અટકાવવા માટે” કાયદો બહાર પાડ્યો છે. 30 ઓગસ્ટ 2013 ના રોજ “એસિડ હુમલાના પીડિતોની સારવાર અને પુનર્વસન માટે લેવાના પગલાં” સંબંધિત એક સલાહકાર જારી કર્યો છે. આ એડવાઈઝરીમાં, તમામ રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોને એસિડ હુમલામાં ઘટાડો કરવા અને એસિડ હુમલાના પીડિતોની સારવાર અને પુનર્વસન માટે તેમાં ઉલ્લેખિત પગલાં અમલમાં મૂકવા માટે તાત્કાલિક પગલાં લેવાની સલાહ આપવામાં આવી હતી. એસિડ એટેકનો ભોગ બનેલી વ્યક્તિઓ સાથે, અન્ય કોઈપણ પગલાં જે યોગ્ય ગણાય તે લેવા જોઈએ. કેટલાક રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોએ પહેલાથી જ એસિડના વેચાણને નિયંત્રિત કરવા માટે માર્ગદર્શિકા બહાર પાડી છે. આ ઈ-કોમર્સ પ્લેટફોર્મ દેશના દરેક ખૂણે-ખૂણે તેમના ઉત્પાદનોનું સંચાલન કરે છે અને તેનું વિતરણ કરે છે, તેથી તેઓને આ સંદર્ભે તેમના દ્વારા લેવાયેલા પાલન અને પગલાં વિશે માહિતી પ્રદાન કરવા માટે કહેવામાં આવ્યું છે.

 

CCPA એ કોરોસિવ એસિડના ઓનલાઈન વેચાણ અંગે સ્વતઃ સંજ્ઞાન લેતા ધ્યાન પર આવ્યું છે કે Meesho ઓનલાઈન વેચાણ કરતી કંપની માનનીય સુપ્રીમ કોર્ટના નિર્દેશો તેમજ ગૃહ મંત્રાલય દ્વારા જારી કરાયેલી સલાહોનું ઉલ્લંઘન કરીને આવા એસિડનું વેચાણ કરી રહી છે.

 

આ ઈ-કોમર્સ કંપનીઓ દ્વારા CCPAની સૂચનાના નિર્દેશોનું પાલન ન કરવા પર ગ્રાહક સુરક્ષા અધિનિયમ, 2019 ની જોગવાઈઓ અનુસાર સખત કાર્યવાહી કરવામાં આવશે.

 

ગ્રાહક સુરક્ષા અધિનિયમ, 2019 ની કલમ 2(9) હેઠળ વ્યાખ્યાયિત કરાયેલા ‘ગ્રાહક અધિકાર’માં જીવન અને મિલકત માટે જોખમી હોય તેવા માલ, ઉત્પાદનો અથવા સેવાઓના માર્કેટિંગ સામે રક્ષણ મેળવવાના અધિકારનો સમાવેશ થાય છે. કોઈપણ યોગ્ય ખંત વગર ઈ-માર્કેટપ્લેસ કંપની દ્વારા અત્યંત સડો કરતા એસિડનું સરળ, સુલભ અને અનિયંત્રિત વેચાણ ગ્રાહકો માટે, ખાસ કરીને સમાજના નબળા વર્ગો, એટલે કે મહિલાઓ અને બાળકો માટે વિનાશક પરિણામો લાવી શકે છે.

 

કન્ઝ્યુમર પ્રોટેક્શન (ઈ-કોમર્સ) નિયમો, 2020 ની કલમ 4(3) મુજબ, કોઈપણ ઈ-કોમર્સ એન્ટિટી કોઈપણ અન્યાયી વેપાર પ્રથા અપનાવશે નહીં, પછી ભલે તે તેના પ્લેટફોર્મ પર વ્યવસાય દરમિયાન હોય કે ન હોય.

 

તાત્કાલિક જરૂરિયાત અને સાવધાનીને ધ્યાનમાં રાખીને, CCPA એ ગ્રાહક સુરક્ષા અધિનિયમ, 2019 ની કલમ 18(1) હેઠળ હાલની બાબત પર સ્વતઃ સંજ્ઞાન લીધું છે, જે તેને એક વર્ગ તરીકે ગ્રાહકોના અધિકારોનું રક્ષણ, પ્રોત્સાહન અને અમલ કરવાની સત્તા આપે છે. અને ઉપભોક્તા અધિકારોના ઉલ્લંઘનને અટકાવે છે, તેમજ અન્યાયી વેપાર પ્રથાઓને અટકાવે છે અને સુનિશ્ચિત કરે છે કે કોઈ વ્યક્તિ પોતાની જાતને આવી પ્રથાઓમાં સામેલ ન કરે.

આ હસ્તક્ષેપ દ્વારા, CCPA ગ્રાહકોના હિતને મજબૂત કરવા માંગે છે અને તેમની સુખાકારીનું રક્ષણ અને રક્ષણ કરવા માટે પ્રતિબદ્ધ છે.